บานพับประตู มีกี่แบบ เลือกอย่างไรให้รับน้ำหนักได้ ไม่ตก ไม่ดังเอี๊ยด

คำตอบสั้น: บานพับประตูที่ใช้ในบ้านมี 8 แบบหลัก คือบานพับผีเสื้อมาตรฐาน บานพับผีเสื้อแบบแหวนลูกปืน บานพับผีเสื้อแบบกันตก บานพับแบบถอดได้ บานพับแกนหมุนขึ้น บานพับซ่อน บานพับสปริง และบานพับบานเฟี้ยม สำหรับประตูไม้ทั่วไป บานพับผีเสื้อแบบแหวนลูกปืนขนาด 4 x 3 นิ้ว ใช้ 3 ตัวต่อบาน คือคำตอบที่ใช้ได้กับเกือบทุกบ้าน ส่วนแบบอื่นเลือกตามลักษณะประตูและการใช้งาน

บานพับเป็นอุปกรณ์ชิ้นเล็กที่สุดชิ้นหนึ่งบนประตู แต่เป็นชิ้นที่รับน้ำหนักของบานทั้งบานตลอดเวลา ทุกครั้งที่เปิดปิด แรงทั้งหมดจะไปรวมอยู่ที่แกนบานพับและสกรูไม่กี่ตัว เมื่อเลือกผิดแบบ ผิดขนาด หรือใช้น้อยตัวเกินไป อาการจะค่อย ๆ ตามมา ตั้งแต่ประตูดังเอี๊ยด ประตูตกจนขอบล่างเสียดพื้น ไปจนถึงประตูปิดไม่ตรงกลอน บทความนี้จะแยกให้เห็นว่าบานพับประตูแต่ละแบบต่างกันอย่างไร และควรเลือกแบบไหนให้ตรงกับประตูของคุณ

บานพับประตูทำหน้าที่อะไร ทำไมเลือกผิดแล้วประตูพัง

บานพับประตูมีหน้าที่สองอย่างพร้อมกัน อย่างแรกคือเป็นแกนหมุนให้บานเปิดปิดได้ อย่างที่สองคือแบกน้ำหนักบานแล้วถ่ายแรงลงสู่วงกบ หน้าที่ที่สองนี้คือจุดที่คนมักมองข้าม

ประตูไม้จริงหนึ่งบานมีน้ำหนักหลายสิบกิโลกรัม และน้ำหนักนั้นไม่ได้กดลงตรง ๆ แต่ดึงบานให้เอียงออกจากวงกบ บานพับตัวบนจึงรับแรงดึงออก ส่วนบานพับตัวล่างรับแรงกดเข้า เมื่อเวลาผ่านไป สกรูตัวบนจะค่อย ๆ คลายจากรูในไม้ ประตูจึงตกลงทีละนิดจนขอบล่างเสียดพื้น หรือขอบบนชนวงกบด้านกลอน

นี่คือเหตุผลที่การเลือกบานพับต้องดูมากกว่าราคาหรือหน้าตา ต้องดูว่าแกนรับน้ำหนักได้แค่ไหน แผ่นหนาพอหรือไม่ และใช้จำนวนตัวพอกับน้ำหนักบานหรือเปล่า

บานพับประตู มีกี่แบบ

1. บานพับผีเสื้อมาตรฐาน

บานพับผีเสื้อคือบานพับที่เห็นบ่อยที่สุดในบ้านไทย ตัวบานพับเป็นแผ่นโลหะสองใบประกบกันด้วยแกนกลาง เมื่อกางออกจะมีรูปร่างคล้ายปีกผีเสื้อ จึงเป็นที่มาของชื่อ รุ่นมาตรฐานใช้แหวนสแตนเลสคั่นระหว่างข้อแกน ราคาประหยัดและติดตั้งได้ทั้งบานเปิดซ้ายและขวา

ตัวอย่างเช่น บานพับผีเสื้อแบบมาตรฐาน รุ่น 27 ของ COLT ขนาด 4 x 3 นิ้ว หนา 2 มม. มีแหวนสแตนเลส 4 ตัว ออกแบบมาสำหรับวงกบไม้และประตูไม้ที่มีบังใบ เหมาะกับประตูห้องนอน ห้องทำงาน และประตูภายในที่น้ำหนักบานไม่มากนัก

2. บานพับผีเสื้อแบบแหวนลูกปืน

หน้าตาคล้ายรุ่นมาตรฐาน แต่ใส่แหวนลูกปืนไว้ที่ข้อแกนแทนแหวนธรรมดา ลูกปืนลดแรงเสียดทานระหว่างข้อแกน บานจึงเปิดเบา แทบไม่มีเสียง และสึกช้ากว่า นี่คือตัวเลือกที่ช่างส่วนใหญ่แนะนำสำหรับประตูไม้จริงและประตูที่เปิดปิดวันละหลายสิบครั้ง

บานพับผีเสื้อแบบมาตรฐาน รุ่น 233 เป็นตัวอย่างของแบบนี้ ขนาด 4 x 3 นิ้ว หนา 2.5 มม. มีแหวนลูกปืน 2 ตัว แผ่นที่หนากว่ารุ่นแหวนธรรมดาช่วยให้รับน้ำหนักบานได้มากขึ้น

3. บานพับผีเสื้อแบบกันตก

ถ้าประตูเป็นไม้จริงบานหนา หรือบานสูงเกินมาตรฐาน บานพับทั่วไปอาจรับน้ำหนักไม่ไหวในระยะยาว บานพับแบบกันตกออกแบบมาเพื่อปัญหานี้โดยตรง แผ่นหนาขึ้นและแกนแข็งแรงกว่า ลดโอกาสที่บานจะทรุดตัวจนเสียดพื้น

บานพับผีเสื้อแบบกันตก รุ่น A2 ขนาด 4 x 3 นิ้ว หนา 2.5 มม. มีแหวนลูกปืน 2 ตัว ใช้กับวงกบไม้และประตูไม้ที่มีบังใบ

4. บานพับแบบถอดได้

บานพับแบบถอดได้แยกเป็นสองชิ้น ชิ้นหนึ่งยึดกับบาน อีกชิ้นยึดกับวงกบ เวลาต้องการถอดประตูออก เพียงยกบานขึ้นตรง ๆ บานก็หลุดออกจากแกนโดยไม่ต้องคลายสกรูสักตัว เหมาะกับประตูที่ต้องถอดออกบ่อย เช่นเวลาขนเฟอร์นิเจอร์ใหญ่ผ่าน หรือประตูที่ต้องนำไปทาสีใหม่เป็นระยะ ตัวอย่างคือ บานพับแบบถอดได้ รุ่น 51 ขนาด 5 x 2 นิ้ว

ข้อควรรู้คือบานพับแบบนี้ต้องติดตั้งให้ถูกด้าน เพราะบานยกออกได้ทางเดียว ถ้าใส่กลับด้าน บานจะหลุดเองเวลาเปิด

5. บานพับแกนหมุนขึ้น

บานพับแกนหมุนขึ้นมีข้อแกนเป็นเกลียวเอียง เมื่อเปิดประตู บานจะเลื่อนขึ้นตามแกนเล็กน้อย และเมื่อปล่อย บานจะค่อย ๆ หมุนลงกลับที่เดิมด้วยน้ำหนักของตัวเอง ประโยชน์ที่ชัดที่สุดคือบานยกพ้นพรมหรือพื้นที่ไม่เรียบเวลาเปิด และช่วยให้ประตูปิดเองได้ในระดับหนึ่ง ตัวอย่างคือ บานพับสแตนเลสแบบแกนหมุนขึ้น รุ่น 82 ขนาด 4 x 3 นิ้ว หนา 2 มม.

6. บานพับซ่อน

บานพับซ่อนติดอยู่ด้านในของบาน เมื่อปิดประตูจะมองไม่เห็นตัวบานพับจากด้านหน้า ให้หน้าบานดูเรียบเป็นแผ่นเดียว นิยมใช้กับประตูช่องท่อ ประตูช่องเก็บของ และบานที่ต้องการให้กลืนไปกับผนัง บานพับซ่อน รุ่น HL-732 ออกแบบมาสำหรับวงกบไม้มีบังใบและบานไม้ไม่มีบังใบ ใช้กับประตูช่องท่อโดยเฉพาะ

7. บานพับสปริง

บานพับสปริงมีสปริงในตัวที่ดันบานกลับเข้าที่เองหลังผลัก บางรุ่นเปิดได้ทั้งสองทาง เหมาะกับประตูครัวที่มือมักไม่ว่าง หรือประตูหน้าร้านที่คนผลักเข้าออกตลอดวัน บานพับสปริง ของ COLT เป็นสปริง 180 องศา 2 ด้าน ขนาด 3 นิ้ว สำหรับวงกบไม้และประตูไม้ไม่มีบังใบ

8. บานพับบานเฟี้ยม

บานพับบานเฟี้ยมใช้เชื่อมบานหลายบานเข้าด้วยกันให้พับซ้อนได้ เช่นประตูบานเฟี้ยมที่เปิดกว้างเชื่อมห้องนั่งเล่นกับระเบียง หรือฉากกั้นห้อง บานพับบานเฟี้ยม รุ่น 10-304 ขนาด 4 x 2.8 นิ้ว หนา 2.5 มม. มีแหวนลูกปืน 2 ตัว

วิธีเลือกบานพับประตูให้เหมาะกับบาน

การเลือกบานพับประตูให้ถูกตัวมีคำถามที่ต้องตอบอยู่ 4 ข้อ

1. บานหนักแค่ไหน ประตูไม้อัดกลวงภายในบ้านเบา ใช้บานพับผีเสื้อมาตรฐานได้สบาย แต่ประตูไม้จริงหรือประตูหน้าบ้านที่หนัก ควรขยับไปใช้แบบแหวนลูกปืนหรือแบบกันตก และเลือกแผ่นที่หนาขึ้น

2. ใช้กี่ตัวต่อบาน ประตูความสูงมาตรฐานประมาณ 2 เมตรควรใช้ 3 ตัว แม้บานจะไม่หนักมาก เพราะตัวกลางช่วยกันบานบิดตัวตามความชื้น ประตูที่สูงหรือหนักกว่าปกติอาจต้องใช้ 4 ตัว การใช้แค่ 2 ตัวกับบานไม้จริงคือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของประตูตก

3. ขนาดและความหนา ขนาดที่นิยมสำหรับประตูไม้ในบ้านคือ 4 x 3 นิ้ว ความหนา 2 ถึง 2.5 มม. ความกว้างของใบบานพับต้องพอดีกับความหนาของบาน ถ้าใบกว้างเกิน ขอบบานพับจะยื่นเลยขอบบาน ถ้าแคบเกิน สกรูจะเข้าใกล้ขอบไม้จนไม้แตกได้

4. ประตูและวงกบเป็นแบบไหน ดูว่าบานประตูมีบังใบหรือไม่ บังใบคือส่วนที่บากขอบบานหรือวงกบให้บานปิดทับกันพอดี บานพับแต่ละรุ่นระบุไว้ชัดว่าใช้กับบานแบบไหน เช่นรุ่นที่ออกแบบสำหรับประตูไม้มีบังใบ หรือรุ่นสำหรับประตูไม้ไม่มีบังใบ ถ้าเลือกผิด บานจะปิดไม่สนิทหรือมีช่องห่าง

นอกจากนี้ ประตูที่โดนความชื้น เช่นประตูห้องน้ำหรือประตูหลังบ้าน ควรเลือกบานพับสแตนเลสที่ไม่เป็นสนิม และใช้สกรูสแตนเลสคู่กันด้วย เพราะสกรูเหล็กธรรมดาจะขึ้นสนิมก่อนตัวบานพับ

ติดตั้งบานพับประตูให้แน่น ไม่ตกในระยะยาว

แม้บานพับจะดีแค่ไหน ถ้าติดตั้งไม่ถูกต้อง ประตูก็ยังตกได้ จุดที่ควรใส่ใจมีดังนี้

• ตำแหน่ง บานพับตัวบนควรห่างจากขอบบนของบานประมาณ 15–20 ซม. ตัวล่างห่างจากขอบล่างประมาณ 25–30 ซม. ส่วนตัวกลางวางกึ่งกลางหรือเยื้องขึ้นไปทางตัวบนเล็กน้อย เพราะตัวบนรับแรงดึงมากที่สุด
• บากเนื้อไม้ให้เรียบ ต้องเซาะร่องให้ใบบานพับจมเสมอผิวไม้ทั้งฝั่งบานและวงกบ ถ้าร่องลึกไม่เท่ากัน บานจะเอียงและปิดไม่สนิท
• สกรูต้องยาวพอ อย่างน้อยหนึ่งตัวในบานพับตัวบนควรเป็นสกรูยาวที่ยึดทะลุวงกบเข้าถึงโครงผนัง จะช่วยกันบานตกได้มาก
• เจาะนำก่อนขันสกรู ใช้ดอกสว่านเล็กเจาะนำ เพื่อไม่ให้ไม้แตกและให้สกรูเข้าตรงแนว

อาการบานพับมีปัญหา และวิธีแก้

ประตูดังเอี๊ยด หยอดน้ำมันหล่อลื่นชนิดบางหรือสเปรย์ซิลิโคนที่ข้อแกน เปิดปิดหลาย ๆ รอบให้น้ำมันกระจาย แล้วเช็ดส่วนเกินออก ถ้าดังกลับมาเร็ว แปลว่าแหวนในข้อแกนสึก ควรเปลี่ยนเป็นบานพับแบบแหวนลูกปืน

ประตูตกเสียดพื้น เริ่มจากขันสกรูของบานพับตัวบนให้แน่น ถ้าขันแล้วหมุนฟรี แปลว่ารูในไม้หลวมแล้ว ให้เปลี่ยนเป็นสกรูที่ยาวขึ้น หรืออุดรูด้วยเดือยไม้กับกาวแล้วเจาะใหม่ ถ้าสกรูแน่นแล้วแต่บานยังตก แปลว่าบานพับรับน้ำหนักไม่พอ ควรเปลี่ยนเป็นรุ่นที่หนาขึ้นหรือเพิ่มเป็น 3 ตัว

ประตูปิดแล้วเด้งกลับ มักเกิดจากร่องบานพับลึกเกินไป ใบบานพับจึงบีบกันก่อนบานจะปิดสนิท แก้ได้ด้วยการรองแผ่นบาง ๆ ใต้ใบบานพับ หรือเซาะร่องใหม่ให้พอดี

สำหรับวิธีดูแลประตูโดยรวมตามวัสดุ รวมถึงการดูแลมือจับและกลอน อ่านต่อได้ที่ การดูแลประตูบ้านตามวัสดุและอุปกรณ์ และถ้าปัญหาคือกลอนที่ปิดไม่ตรงเบ้า ดูชนิดของกลอนได้ที่ กลอนประตูแบบต่างๆ มีกี่ชนิด

บานพับประตู ราคาเท่าไหร่ เลือกแบบไหนคุ้ม

ราคาของบานพับประตูขึ้นกับวัสดุ ความหนา และชนิดของแหวนในข้อแกน บานพับผีเสื้อมาตรฐานแบบแหวนธรรมดาเป็นกลุ่มที่ราคาประหยัดที่สุด รองลงมาคือแบบแหวนลูกปืนและแบบกันตก ส่วนบานพับซ่อนและบานพับสปริงซึ่งมีกลไกเพิ่ม มักมีราคาสูงกว่า

สิ่งที่ควรคิดคือบานพับเป็นค่าใช้จ่ายส่วนน้อยของประตูทั้งบาน แต่เป็นชิ้นที่ตัดสินว่าประตูจะใช้งานได้ดีไปอีกกี่ปี การประหยัดด้วยบานพับบางหรือใช้น้อยตัว มักจบที่ค่าซ่อมบานและวงกบที่แพงกว่าหลายเท่า สำหรับประตูไม้ในบ้านทั่วไป บานพับผีเสื้อแบบแหวนลูกปืน 3 ตัวต่อบาน คือจุดที่คุ้มที่สุดระหว่างราคาและอายุการใช้งาน ดูบานพับทุกรุ่นพร้อมขนาดได้ที่หมวด บานพับประตูและหน้าต่างของ COLT

คำถามที่พบบ่อย

Q: บานพับประตูต้องใช้กี่ตัวต่อบาน
A: ประตูความสูงมาตรฐานประมาณ 2 เมตรควรใช้ 3 ตัว เพื่อกระจายน้ำหนักและกันบานบิด ประตูไม้จริงที่หนักหรือบานสูงเกินปกติอาจใช้ 4 ตัว ส่วนประตูตู้หรือบานเล็กใช้ 2 ตัวได้

Q: บานพับผีเสื้อกับบานพับแหวนลูกปืนต่างกันอย่างไร
A: บานพับแหวนลูกปืนก็เป็นบานพับผีเสื้อแบบหนึ่ง ต่างกันที่ข้อแกน รุ่นมาตรฐานใช้แหวนธรรมดาคั่น ส่วนรุ่นแหวนลูกปืนใช้ลูกปืนที่ลดแรงเสียดทาน จึงเปิดเบากว่า ไม่ดัง และสึกช้ากว่า เหมาะกับประตูไม้จริงและประตูที่เปิดบ่อย

Q: บานพับประตูขนาดมาตรฐานคือเท่าไหร่
A: ขนาดที่ใช้กันมากที่สุดสำหรับประตูไม้ในบ้านคือ 4 x 3 นิ้ว ความหนา 2 ถึง 2.5 มม. ประตูที่หนักควรเลือกรุ่นที่หนาขึ้น และความกว้างของใบควรพอดีกับความหนาของบาน

Q: ประตูตกเพราะบานพับ แก้เองได้ไหม
A: ได้ เริ่มจากขันสกรูบานพับตัวบนให้แน่น ถ้าสกรูหมุนฟรีให้เปลี่ยนเป็นสกรูที่ยาวขึ้นให้กินถึงโครงวงกบ ถ้าสกรูแน่นแล้วแต่บานยังตก ให้เปลี่ยนเป็นบานพับที่หนาขึ้นหรือเพิ่มจำนวนเป็น 3 ตัว

Q: ประตูห้องน้ำควรใช้บานพับแบบไหน
A: ควรใช้บานพับสแตนเลสที่ไม่เป็นสนิมพร้อมสกรูสแตนเลส เพราะห้องน้ำมีความชื้นตลอดเวลา บานพับเหล็กชุบหรือสกรูเหล็กธรรมดาจะขึ้นสนิมจนข้อแกนฝืดและบานตกเร็วกว่าปกติ

Q: บานพับแบบถอดได้ปลอดภัยไหม ถ้าใช้กับประตูหน้าบ้าน
A: บานพับแบบถอดได้เหมาะกับประตูภายในมากกว่า เพราะยกบานออกได้โดยไม่ต้องคลายสกรู ถ้าติดตั้งให้แกนอยู่ด้านนอก คนภายนอกอาจยกบานออกได้ ประตูหน้าบ้านจึงควรใช้บานพับผีเสื้อที่ยึดติดถาวร และให้แกนอยู่ด้านในบ้าน