สรุปประเด็นสำคัญ
- การดูแลประตูบ้านให้ได้ผลต้องดูสองส่วนพร้อมกัน คือวัสดุของบานประตู และอุปกรณ์ที่ทำให้ประตูทำงาน ได้แก่ บานพับ มือจับ ลูกบิด กลอน และกันชนประตู
- ประตูไม้แพ้ความชื้นและแดด ต้องเคลือบผิวใหม่ทุก 1–2 ปีสำหรับบานภายนอก ประตูเหล็กแพ้สนิม ประตูอลูมิเนียมและ uPVC ดูแลง่ายที่สุด แต่ต้องดูแลรางและซีลยาง
- บานพับคือต้นเหตุอันดับแรกของประตูตก ประตูเสียดพื้น และเสียงดังเอี๊ยด ขันสกรูและหยอดน้ำมันปีละ 1–2 ครั้งแก้ได้เกือบทั้งหมด
- มือจับ ลูกบิด และกลอน ควรทำความสะอาดด้วยผ้าชุบน้ำสบู่อ่อน ไม่ใช้น้ำยาที่มีกรดหรือแอมโมเนีย และหล่อลื่นกลไกด้วยสเปรย์ซิลิโคนหรือผงกราไฟต์ ไม่ใช้น้ำมันหนืดที่จับฝุ่น
- อุปกรณ์ที่ชำรุดแล้วควรเปลี่ยนให้ตรงขนาดและน้ำหนักบาน ไม่ใช่ซ่อมต่อ เพราะบานพับหรือกลอนที่หลวมจะทำให้วงกบและบานเสียตามไปด้วย
ประตูบ้านหนึ่งบานถูกเปิดปิดหลายพันครั้งต่อปี แต่เรามักนึกถึงการดูแลก็ต่อเมื่อประตูเริ่มฝืด ปิดไม่สนิท หรือกุญแจไขยาก ซึ่งตอนนั้นปัญหามักลามจากอุปกรณ์ชิ้นเล็กไปถึงบานและวงกบแล้ว บทความนี้แยกการดูแลประตูบ้านเป็นสองส่วน ส่วนแรกคือการดูแลตามวัสดุของบาน ส่วนที่สองคือการดูแลอุปกรณ์ทีละชิ้น พร้อมบอกอาการที่บอกว่าถึงเวลาเปลี่ยนแล้ว
ดูแลประตูตามวัสดุ แต่ละแบบแพ้อะไร
ประตูไม้จริงและไม้อัด แพ้ความชื้นเป็นอันดับแรก ไม้ดูดน้ำแล้วบวม ทำให้บานเสียดวงกบหรือปิดไม่ลง และเมื่อแห้งก็หดตัวจนเกิดร่อง บานที่โดนแดดโดยตรงผิวเคลือบจะแตกลายงาก่อน ควรเช็ดฝุ่นด้วยผ้าแห้งเป็นประจำ ทาสีหรือเคลือบผิวใหม่เมื่อผิวเริ่มด้าน สำหรับบานภายนอกควรทำทุก 1–2 ปี และอย่าลืมทาขอบบนและขอบล่างของบาน ซึ่งเป็นจุดที่น้ำซึมเข้าเนื้อไม้ได้ง่ายที่สุด
ประตูเหล็ก แข็งแรงแต่แพ้สนิม จุดที่สนิมขึ้นก่อนคือรอยถลอก ขอบล่างของบาน และรอบจุดยึดอุปกรณ์ เมื่อเห็นรอยขีดข่วนให้ขัดเบา ๆ แล้วแต้มสีกันสนิมทันที อย่ารอให้สนิมลามใต้สี บ้านใกล้ทะเลควรล้างคราบเกลือด้วยน้ำเปล่าบ่อยกว่าปกติ
ประตูอลูมิเนียม ไม่เป็นสนิมแบบเหล็ก แต่ผิวอโนไดซ์หรือสีพ่นจะหมองถ้าโดนปูนหรือสารเคมี ทำความสะอาดด้วยน้ำสบู่อ่อน ไม่ใช้ฝอยขัด ส่วนที่ต้องดูแลจริงคือรางเลื่อนและซีลยาง ถ้าเป็นบานเลื่อน ให้ดูดฝุ่นในรางทุกเดือน เพราะเศษทรายในรางคือสาเหตุหลักที่ทำให้ล้อสึกและบานเลื่อนฝืด
ประตู uPVC และไฟเบอร์กลาส ดูแลง่ายที่สุด ไม่บวมน้ำและไม่เป็นสนิม เพียงเช็ดด้วยน้ำสบู่อ่อน ข้อห้ามคือน้ำยาที่มีตัวทำละลาย ทินเนอร์ หรือแอลกอฮอล์เข้มข้น ซึ่งทำให้ผิวด่างหรือเหลือง และควรตรวจซีลยางรอบบานปีละครั้ง
ซีลยางและขอบกันลม จุดเล็กที่ทำให้ประตูปิดไม่สนิท
ซีลยางรอบวงกบกันลม ฝน ฝุ่น เสียง และช่วยให้ห้องแอร์เย็นเร็วขึ้น เมื่อยางแข็ง กรอบ หรือฉีกขาด ประตูจะปิดแล้วยังมีแสงลอดและลมรั่ว วิธีเช็คง่าย ๆ คือหนีบกระดาษหนึ่งแผ่นไว้ระหว่างบานกับวงกบแล้วปิดประตู ถ้าดึงกระดาษออกได้ง่ายโดยไม่มีแรงต้าน แปลว่าซีลจุดนั้นไม่แนบแล้ว ซีลแบบกาวติดเปลี่ยนเองได้ เพียงวัดความหนาของช่องว่างให้ถูกก่อนซื้อ
บานพับ ต้นเหตุของประตูตกและเสียงเอี๊ยด
บานพับรับน้ำหนักของบานทั้งบาน ถ้าประตูเริ่มเสียดพื้น ขอบบนชนวงกบ หรือปิดแล้วไม่ตรงกลอน ให้ดูที่บานพับก่อนเสมอ อาการส่วนใหญ่เกิดจากสกรูคลาย เพราะการเปิดปิดซ้ำ ๆ ทำให้รูสกรูในไม้ค่อย ๆ หลวม
- สกรูคลาย ขันให้แน่นทุกตัว ถ้าขันแล้วหมุนฟรี ให้เปลี่ยนเป็นสกรูที่ยาวขึ้นให้กินถึงโครงวงกบ หรืออุดรูด้วยเดือยไม้กับกาวแล้วเจาะใหม่
- เสียงดังเอี๊ยด หยอดน้ำมันหล่อลื่นชนิดบางที่แกนบานพับ เปิดปิดหลาย ๆ รอบให้น้ำมันกระจาย แล้วเช็ดส่วนเกินออกไม่ให้จับฝุ่น
- บานตกทั้งที่สกรูแน่น แปลว่าบานพับสึกหรือรับน้ำหนักไม่พอ ควรเปลี่ยนเป็นบานพับที่หนาขึ้นหรือใช้ 3 ตัวต่อบาน สำหรับบานไม้จริงหรือบานสูง
เวลาเปลี่ยนบานพับ ให้ดูขนาด ความหนา วัสดุ และจำนวนตัวต่อบานให้เหมาะกับน้ำหนักประตู บานภายนอกหรือห้องน้ำควรเลือกสแตนเลสที่ไม่เป็นสนิม ดูบานพับรุ่นต่าง ๆ ได้ที่หมวด บานพับประตูและหน้าต่างของ COLT
ไม่แน่ใจว่าประตูควรใช้บานพับแบบไหน อ่านการเทียบทั้ง 8 แบบได้ที่ บานพับประตู มีกี่แบบ
มือจับ ลูกบิด และกุญแจ ใช้ทุกวันจึงต้องดูแลกลไก
มือจับก้านโยกและลูกบิดเป็นจุดที่มือเราสัมผัสมากที่สุดในบ้าน คราบเหงื่อและฝุ่นทำให้ผิวหมอง และค่อย ๆ ซึมเข้ากลไกด้านใน ทำความสะอาดผิวด้วยผ้าชุบน้ำสบู่อ่อนแล้วเช็ดให้แห้ง หลีกเลี่ยงน้ำยาล้างห้องน้ำที่มีกรดหรือแอมโมเนีย เพราะทำให้ผิวชุบลอกเป็นจุด
ถ้ามือจับเริ่มตก ไม่เด้งกลับ หรือโยกหลวม ให้ขันสกรูยึดด้านในก่อน ถ้ายังไม่หาย มักเป็นสปริงในชุดกลไกล้า ซึ่งควรเปลี่ยนทั้งชุด ส่วนกุญแจที่เริ่มไขยาก ให้พ่นผงกราไฟต์หรือสเปรย์ซิลิโคนเข้ารูกุญแจ ไม่ควรใช้น้ำมันหนืด เพราะจะจับฝุ่นจนรูกุญแจตันเร็วขึ้น ดูรุ่นต่าง ๆ ได้ที่หมวด มือจับก้านโยก และ ชุดลูกบิด
ถ้าจะเปลี่ยนมือจับใหม่ อ่านวิธีเลือกระบบให้ตรงกับห้องได้ที่ มือจับประตู มีกี่แบบ ส่วนลูกบิดที่ฝืด หลวม หรือล็อคค้าง ดูวิธีแก้และขั้นตอนเปลี่ยนเองได้ที่ ลูกบิดประตูเสีย เปลี่ยนเองทีละขั้นตอน
กลอนประตูและกันชน อุปกรณ์เล็กที่ช่วยถนอมบาน
กลอนที่สลักฝืดหรือไม่ตรงเบ้า มักเกิดจากบานตกหรือวงกบขยับ ให้แก้ที่บานพับก่อน แล้วค่อยปรับตำแหน่งเบ้ารับกลอน ถ้าเบ้าแตกหรือรูกว้างจนสลักหลวม ควรเปลี่ยนเบ้าใหม่ ส่วนตัวกลอนให้ทำความสะอาดและหล่อลื่นเหมือนกุญแจ ถ้ายังไม่แน่ใจว่ากลอนแบบไหนเหมาะกับประตูบานไหน อ่านได้ที่ กลอนประตูแบบต่างๆ มีกี่ชนิด และดูสินค้าได้ที่หมวด กลอนประตู
กันชนประตูดูเป็นของเล็ก แต่ช่วยกันมือจับกระแทกผนังและกันบานถูกลมพัดกระแทกจนบานพับเสียรูป บ้านที่ประตูเปิดชนผนังเป็นประจำควรติดทุกบาน เลือกได้ทั้งแบบติดพื้นและติดผนังที่หมวด กันชนประตู
ตารางดูแลประตูบ้าน ทำอะไรเมื่อไร
- ทุกเดือน เช็ดฝุ่นบานและมือจับ ดูดฝุ่นรางบานเลื่อน
- ทุก 6 เดือน ขันสกรูบานพับและมือจับ หยอดน้ำมันบานพับ พ่นสเปรย์ซิลิโคนที่กลไกกุญแจและกลอน
- ทุกปี ตรวจซีลยาง เช็คว่าประตูปิดแล้วตรงเบ้ากลอน ตรวจสนิมของประตูเหล็ก
- ทุก 1–2 ปี เคลือบผิวหรือทาสีใหม่สำหรับประตูไม้ภายนอก
สำหรับบ้านที่กำลังพิจารณาเปลี่ยนกุญแจหน้าบ้านไปพร้อมกัน ควรเช็คก่อนว่าวัสดุของบานรองรับกลอนดิจิตอลหรือไม่ อ่านได้ที่ ประตูไม้ อลูมิเนียม กระจก uPVC ติด Digital Door Lock ได้ไหม และอ่านวิธีดูแลประตูให้ใช้งานได้นานเพิ่มเติมที่ การดูแลรักษาประตูบ้าน ยืดอายุการใช้งาน
คำถามที่พบบ่อย
Q: ประตูไม้บวมปิดไม่ลง ต้องไสบานเลยไหม
A: ยังไม่ต้อง ให้รอช่วงอากาศแห้งก่อน เพราะไม้อาจหดกลับเอง และเช็คว่าบานตกจากบานพับหลวมหรือไม่ ถ้าบานยังเสียดอยู่หลังขันบานพับแล้ว จึงค่อยไสขอบออกเล็กน้อย และต้องทาเคลือบขอบที่ไสทันที ไม่อย่างนั้นไม้จะดูดน้ำและบวมซ้ำ
Q: หยอดน้ำมันบานพับใช้น้ำมันอะไรดี
A: ใช้น้ำมันหล่อลื่นชนิดบางหรือสเปรย์ซิลิโคน หยอดที่แกนแล้วเปิดปิดหลาย ๆ รอบ เช็ดส่วนเกินออก หลีกเลี่ยงจาระบีหรือน้ำมันเครื่องที่หนืด เพราะจะจับฝุ่นและเยิ้มเปื้อนบาน
Q: บานพับต้องใช้กี่ตัวต่อบาน
A: ประตูภายในทั่วไปใช้ 3 ตัวเพื่อกระจายน้ำหนักและกันบานบิด ประตูไม้จริงที่หนักหรือบานสูงเกินปกติควรใช้บานพับที่หนาขึ้น และเลือกขนาดตามความหนาและน้ำหนักของบาน
Q: มือจับสแตนเลสเป็นคราบ ใช้น้ำยาอะไรเช็ด
A: ใช้น้ำสบู่อ่อนหรือน้ำยาล้างจานเจือจาง เช็ดตามแนวลายเส้นของผิว แล้วเช็ดให้แห้ง ไม่ใช้น้ำยาที่มีกรด คลอรีน หรือฝอยขัด เพราะทำให้ผิวเป็นรอยและหมองถาวร
Q: เมื่อไรควรเปลี่ยนอุปกรณ์ประตูแทนการซ่อม
A: เมื่อบานพับสึกจนบานตกทั้งที่สกรูแน่น สปริงมือจับไม่เด้งกลับ กุญแจไขยากแม้หล่อลื่นแล้ว หรือเบ้ากลอนแตก ถ้าซ่อมต่อ อุปกรณ์ที่หลวมจะทำให้วงกบและบานเสียตามไปด้วย