มือจับประตู มีกี่แบบ ก้านโยก ก้านบิด ชุดประกบ เลือกอย่างไรให้ตรงกับห้องและบานประตู

คำตอบสั้น: มือจับประตูที่ใช้ในบ้านแบ่งได้ 5 แบบหลัก คือมือจับก้านโยกที่ใช้คู่กับตลับมอร์ทิสล็อค ชุดก้านบิดล็อคระบบลูกบิด ชุดมือจับประกบสำหรับประตูทางเข้า ลูกบิดประตูแบบกลม และมือจับหลอก การเลือกให้ถูกต้องดูสองเรื่องพร้อมกัน เรื่องแรกคือระบบล็อคต้องตรงกับห้อง เรื่องที่สองคือขนาดต้องตรงกับบาน ทั้งความหนาบาน ระยะเจาะ และขนาดรู

มือจับเป็นอุปกรณ์ประตูชิ้นที่มือเราสัมผัสบ่อยที่สุดในบ้าน วันหนึ่งอาจถูกกดลงหลายสิบครั้ง ทุกครั้งที่กด แรงจะส่งผ่านแกนไปที่ลิ้นกุญแจในบาน ถ้าเลือกมือจับที่สปริงอ่อน แกนเล็ก หรือไม่เข้ากับตลับในบาน อาการจะตามมาไม่นาน เช่นก้านตกไม่เด้งกลับ มือจับหลวมคลอน หรือกดแล้วลิ้นไม่หด บทความนี้จะแยกให้เห็นว่ามือจับประตูแต่ละแบบต่างกันตรงไหน และควรเลือกแบบไหนให้ตรงกับประตูแต่ละบานในบ้าน

มือจับประตูทำงานอย่างไร ทำไมซื้อผิดแล้วใส่ไม่ได้

มือจับประตูไม่ได้ทำงานลำพัง มันเป็นส่วนที่มองเห็นของชุดกลไกที่ฝังอยู่ในบาน เมื่อกดก้านหรือบิดลูกบิด แกนสี่เหลี่ยมที่อยู่ตรงกลางจะหมุน แล้วไปดึงลิ้นกุญแจให้หดเข้าบาน ประตูจึงเปิดได้ เมื่อปล่อยมือ สปริงจะดันก้านกลับที่เดิม และดันลิ้นกลับออกมาขัดกับตัวรับในวงกบ

กลไกในบานมีสองแบบใหญ่ แบบแรกคือตลับมอร์ทิสล็อค เป็นกล่องเหล็กแบนที่ฝังลงในสันบาน มือจับก้านโยกจะยึดอยู่บนหน้าบานทั้งสองด้านแล้วเสียบแกนเข้าตลับ แบบที่สองคือระบบลูกบิดหรือระบบทรงกระบอก ใช้รูกลมใหญ่เจาะทะลุหน้าบาน แล้วสอดตัวลูกบิดหรือก้านบิดเข้าไปทั้งชุดพร้อมกลไก

สองระบบนี้เจาะบานไม่เหมือนกัน นี่คือเหตุผลที่หลายคนซื้อมือจับใหม่มาแล้วใส่กับประตูเดิมไม่ได้ เพราะบานเดิมเจาะไว้สำหรับอีกระบบหนึ่ง ก่อนเลือกรุ่น จึงต้องรู้ก่อนว่าประตูของเราใช้ระบบไหน ถ้ามองที่สันบานแล้วเห็นแผ่นเหล็กยาวประมาณ 20 เซนติเมตร คือระบบตลับมอร์ทิสล็อค ถ้าเห็นแผ่นเหล็กเล็กสั้นรอบลิ้นกุญแจ และหน้าบานมีรูกลมใหญ่ คือระบบลูกบิด

มือจับประตู มีกี่แบบ

1. มือจับก้านโยกบนตลับมอร์ทิสล็อค

เป็นมือจับที่เห็นบ่อยที่สุดในบ้านยุคใหม่ ตัวก้านยึดอยู่บนแป้นกลมหรือแป้นยาวที่หน้าบาน แล้วเสียบแกนเข้าตลับมอร์ทิสล็อคที่ฝังในสันบาน ข้อดีคือแยกชิ้นกันชัดเจน วันหนึ่งถ้าอยากเปลี่ยนหน้าตาก้าน ก็เปลี่ยนแค่ก้านได้โดยไม่ต้องเจาะบานใหม่

มือจับก้านโยกสแตนเลสตัน รุ่น QDS018 ของ COLT เป็นตัวอย่างของแบบนี้ ใช้ระบบสปริงคุณภาพสูง แกนขนาด 8 x 8 มม. สำหรับบานประตูหนา 35 ถึง 42 มม. ใช้คู่กับตลับอย่าง ตลับกุญแจระบบมอร์ทิสล็อค รุ่น Q45x85-A ที่ใช้กับบานไม้หรือเหล็ก และกลับลิ้นซ้ายขวาได้

2. ชุดก้านบิดล็อค

ชุดก้านบิดล็อคมีหน้าตาเป็นก้านโยกเหมือนแบบแรก แต่กลไกข้างในเป็นระบบลูกบิด ทั้งชุดมาพร้อมลิ้นกุญแจ ระบบล็อค และไส้กุญแจในตัว ติดตั้งโดยเจาะรูกลมทะลุหน้าบานกับรูเล็กที่สันบาน งานจึงเร็วกว่าการฝังตลับมาก

ชุดก้านบิดล็อคของ COLT แบ่งตามห้องชัดเจน เช่น ชุดก้านบิดล็อค รุ่น ETS7407 เป็นระบบห้องทั่วไป ใช้ไส้กุญแจแบบชเลจ 5 ลูกปืนทองเหลือง ส่วน ชุดก้านบิดล็อค รุ่น ET7402 เป็นระบบห้องน้ำที่ไขฉุกเฉินด้วยเหรียญได้ และ รุ่น ET7401 เป็นระบบห้องผ่านที่ไม่มีไส้กุญแจ ทุกรุ่นใช้กับบานหนา 35 ถึง 45 มม. ระยะเจาะ 60 มม. และสลับก้านด้านในด้านนอกได้ ติดตั้งได้ทั้งบานซ้ายและบานขวา

3. ชุดมือจับประกบ

ชุดมือจับประกบคือมือจับที่มีแผ่นหน้ายาวประกบบานทั้งสองด้าน ใช้คู่กับตลับมอร์ทิสล็อคและไส้กุญแจ แผ่นยาวช่วยปิดรูเจาะและกระจายแรง ทำให้งัดยากกว่า ตลับส่วนใหญ่มีทั้งลิ้นสปริงและลิ้นตายในตัว จึงเป็นตัวเลือกหลักของประตูหน้าบ้าน

ชุดมือจับโยกแบบชุดประกบ รุ่น 8003-03 ออกแบบมาสำหรับประตูภายนอก ประตูทางเข้า และประตูบ้าน ใช้ตลับมอร์ทิสล็อคระยะ 80 มม. มีกุญแจ 5 ดอก และรองรับบานหนา 35 ถึง 50 มม.

4. ลูกบิดประตูแบบกลม

ลูกบิดกลมเป็นรูปแบบดั้งเดิมที่ยังใช้กันแพร่หลาย เพราะราคาประหยัด ติดตั้งง่าย และหาอะไหล่ได้ทั่วไป ข้อจำกัดคือต้องใช้แรงบิดด้วยข้อมือ เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือคนที่ถือของเต็มมือจะเปิดยากกว่าก้านโยก ถ้าบ้านมีผู้สูงอายุ ควรพิจารณาเปลี่ยนเป็นชุดก้านบิดล็อค ซึ่งใช้รูเจาะแบบเดียวกันในกรณีส่วนใหญ่ อ่านรายละเอียดของลูกบิดแต่ละระบบได้ที่หมวด ชุดลูกบิดประตูของ COLT

5. มือจับหลอก

มือจับหลอกมีหน้าตาเหมือนก้านโยกหรือลูกบิดทุกอย่าง แต่ไม่มีลิ้นและไม่มีกลไก ใช้ดึงบานอย่างเดียว เหมาะกับบานคู่ด้านที่ปิดตายด้วยกลอน ประตูตู้ หรือประตูที่ยึดด้วยลูกกลิ้งหรือแม่เหล็ก การใช้มือจับหลอกคู่กับมือจับจริงบนบานคู่ทำให้หน้าตาประตูเหมือนกันทั้งสองบาน เช่น ชุดก้านบิดล็อค รุ่น ET7455 ที่เป็นชุดมือจับโยกหลอกในซีรีส์เดียวกับรุ่นห้องน้ำและห้องทั่วไป

เลือกมือจับประตูตามห้อง ระบบไหนเหมาะกับห้องไหน

ระบบล็อคคือสิ่งแรกที่ต้องเลือก เพราะมือจับหน้าตาเดียวกันอาจมีหลายระบบ ถ้าเลือกผิด ห้องน้ำจะล็อคไม่ได้ หรือห้องที่ต้องการแค่ผลักผ่านกลับมีกุญแจให้ล็อคค้างโดยไม่ตั้งใจ

ห้องน้ำคือห้องที่เลือกผิดบ่อยที่สุด บางบ้านใช้ระบบห้องทั่วไปกับห้องน้ำ เมื่อเด็กล็อคตัวเองอยู่ข้างใน ผู้ใหญ่ต้องหากุญแจดอกเล็กให้เจอก่อนจึงจะเปิดได้ ระบบห้องน้ำแก้ปัญหานี้ด้วยช่องไขฉุกเฉินที่ใช้เหรียญหรือไขควงปากแบนหมุนเปิดได้ทันที ห้องน้ำยังมีความชื้นสูง จึงควรเลือกมือจับสแตนเลสที่ไม่ขึ้นสนิมด้วย

ส่วนประตูหน้าบ้านไม่ควรใช้ชุดก้านบิดล็อคระบบลูกบิดเพียงอย่างเดียว เพราะลิ้นสปริงของระบบนี้ถูกงัดได้ง่ายกว่าลิ้นตาย ถ้าบานเดิมเป็นระบบลูกบิด ควรเสริมกลอนลิ้นตายแยกอีกชุด อ่านเรื่องกลอนแต่ละแบบเพิ่มได้ที่บทความ กลอนประตูแบบต่างๆ มีกี่ชนิด

วิธีวัดบานก่อนซื้อมือจับประตู

มือจับที่ดีแค่ไหนก็ใช้ไม่ได้ถ้าขนาดไม่ตรงกับบาน ก่อนซื้อให้วัด 3 ค่านี้

• ความหนาบานประตู วัดจากหน้าบานด้านหนึ่งถึงอีกด้านหนึ่ง บานไม้ในบ้านส่วนใหญ่หนา 35 ถึง 40 มม. ส่วนบานไม้จริงหรือบานภายนอกอาจหนา 45 มม. ขึ้นไป มือจับแต่ละรุ่นระบุช่วงความหนาที่รองรับไว้ ถ้าบานหนากว่าช่วงนั้น สกรูยึดจะสั้นเกินไป
• ระยะเจาะ คือระยะจากขอบสันบานถึงศูนย์กลางรูลูกบิดหรือศูนย์กลางแกนก้าน ระยะมาตรฐานคือ 60 มม. และ 70 มม. ถ้าระยะของมือจับใหม่ไม่ตรงกับรูเดิม ลิ้นจะไม่ตรงกับแกน
• ขนาดรูหรือขนาดตลับเดิม ระบบลูกบิดให้วัดเส้นผ่านศูนย์กลางรูที่หน้าบาน ซึ่งมักอยู่ที่ประมาณ 54 ถึง 55 มม. ระบบมอร์ทิสล็อคให้ถอดตลับเดิมออกมาวัดความกว้าง ความสูง และระยะจากหน้าตลับถึงแกน

นอกจากนี้ให้ดูทิศทางเปิดของบาน ว่าเปิดเข้าหรือเปิดออก บานพับอยู่ซ้ายหรือขวา มือจับก้านโยกที่ดีควรกลับทิศได้ทั้งบานซ้ายและบานขวา แต่บางรุ่นต้องสั่งตามทิศ ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถ่ายรูปสันบานและหน้าบานทั้งสองด้านไปให้ร้านดู

วัสดุมือจับประตู สแตนเลสตัน สแตนเลสกลวง หรือซิงค์

วัสดุกำหนดทั้งความทนและน้ำหนักของมือจับ มือจับที่หนักและแน่นให้ความรู้สึกมั่นคงเวลากด ส่วนมือจับที่เบาเกินไปมักมาพร้อมสปริงอ่อนและแกนเล็ก

• สแตนเลสตัน เป็นเนื้อสแตนเลสทั้งก้าน น้ำหนักดี ไม่ขึ้นสนิม ทนการกดหลายพันครั้ง เหมาะกับประตูที่เปิดบ่อยและห้องน้ำ มือจับก้านโยกซีรีส์ QDS ของ COLT เป็นแบบสแตนเลสตัน
• สแตนเลสกลวง ขึ้นรูปจากแผ่นสแตนเลสม้วนเป็นท่อ น้ำหนักเบาและราคาประหยัดกว่า ยังไม่ขึ้นสนิมเหมือนกัน เหมาะกับห้องที่ใช้งานไม่หนัก ซีรีส์ QDT ของ COLT เป็นแบบนี้
• ซิงค์อัลลอย หล่อขึ้นรูปได้หลายทรง จึงพบบ่อยในชุดก้านบิดล็อคที่เน้นดีไซน์ ผิวชุบหรือทำสีด้านนอก ควรเลือกรุ่นที่ผิวชุบดี และหลีกเลี่ยงการใช้น้ำยาที่มีกรดเช็ด
• สีดำและสีพิเศษ เป็นการทำผิวทับบนวัสดุหลัก เข้ากับบ้านสไตล์ลอฟท์หรือมินิมอล เช่น มือจับก้านโยก รุ่น S02-103 สีดำ ที่ใช้แกน 8 x 8 มม. และบานหนา 35 ถึง 42 มม. เท่ากับรุ่นสแตนเลส

จุดที่ควรเช็คเพิ่มคือสปริงในแป้น มือจับที่มีสปริงคุณภาพดีจะดีดก้านกลับระดับเดิมทุกครั้ง ก้านที่ห้อยตกหลังใช้งานไม่กี่เดือนมักเป็นเพราะสปริงอ่อนหรือไม่มีสปริงในแป้นเลย พึ่งสปริงของตลับอย่างเดียว ซึ่งรับน้ำหนักของก้านยาวได้ไม่ดีนัก

อาการมือจับประตูมีปัญหา และวิธีแก้

อาการประตูปิดแล้วไม่ล็อคมักไม่ได้เกิดจากมือจับเลย แต่เกิดจากบานตกจนลิ้นกุญแจต่ำกว่ารูรับในวงกบ ก่อนเปลี่ยนมือจับ ให้ลองยกบานขึ้นเล็กน้อยแล้วปิด ถ้าล็อคได้ แปลว่าต้องแก้ที่บานพับก่อน วิธีดูแลบานพับและมือจับให้ใช้งานได้นานอ่านได้ที่ การดูแลประตูบ้านตามวัสดุและอุปกรณ์

มือจับประตู ราคาเท่าไหร่ เลือกแบบไหนคุ้ม

ราคามือจับประตูต่างกันมากตามระบบและวัสดุ ชุดก้านบิดล็อคระบบลูกบิดมักเป็นกลุ่มที่ราคาเข้าถึงง่ายที่สุด เพราะได้ทั้งมือจับ ลิ้น และระบบล็อคในชุดเดียว มือจับก้านโยกบนตลับมอร์ทิสล็อคราคาสูงขึ้น เพราะต้องซื้อก้าน ตลับ และไส้กุญแจแยกกัน แต่ได้ความแข็งแรงและอายุการใช้งานที่ยาวกว่า ส่วนชุดมือจับประกบสำหรับประตูหน้าบ้านอยู่ในกลุ่มราคาสูงสุด เพราะเป็นด่านความปลอดภัยของบ้าน

หลักคิดง่าย ๆ คือใช้เงินกับประตูที่ใช้งานหนักและประตูที่ต้องการความปลอดภัย ประตูหน้าบ้านควรได้ชุดประกบกับตลับมอร์ทิสล็อค ห้องน้ำควรได้มือจับสแตนเลสระบบห้องน้ำ ส่วนห้องนอนและห้องเก็บของใช้ชุดก้านบิดล็อคระบบที่ตรงกับห้องก็เพียงพอ เลือกแบบนี้ทั้งบ้านจะได้ความคุ้มค่าที่สุด ดูมือจับทุกรุ่นได้ที่หมวด มือจับก้านโยกของ COLT และหมวด ชุดกุญแจมือจับก้านโยก

คำถามที่พบบ่อย

Q: มือจับประตูก้านโยกกับลูกบิดกลม แบบไหนดีกว่ากัน
A: ก้านโยกใช้งานง่ายกว่า เพราะกดลงด้วยฝ่ามือหรือข้อศอกได้ เหมาะกับบ้านที่มีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุ ส่วนลูกบิดกลมราคาประหยัดและทนทาน เหมาะกับห้องที่ใช้งานไม่บ่อย ทั้งสองแบบมีระบบห้องผ่าน ห้องน้ำ และห้องทั่วไปให้เลือกเหมือนกัน

Q: เปลี่ยนลูกบิดกลมเป็นก้านโยกได้ไหม ต้องเจาะบานใหม่หรือเปล่า
A: ส่วนใหญ่เปลี่ยนได้โดยไม่ต้องเจาะใหม่ ถ้าเลือกชุดก้านบิดล็อคระบบลูกบิดที่มีระยะเจาะเท่าของเดิม เช่น 60 มม. และรูหน้าบานขนาดเดียวกัน แต่ถ้าจะเปลี่ยนเป็นมือจับก้านโยกบนตลับมอร์ทิสล็อค ต้องเซาะร่องสันบานเพื่อฝังตลับใหม่

Q: มือจับประตูห้องน้ำควรเป็นแบบไหน
A: ควรเป็นระบบห้องน้ำที่ล็อคจากด้านในได้ และด้านนอกมีช่องไขฉุกเฉินด้วยเหรียญ วัสดุควรเป็นสแตนเลสที่ไม่ขึ้นสนิม เพราะห้องน้ำมีความชื้นตลอดเวลา

Q: มือจับประตูหลวม แก้เองได้ไหม
A: ได้ มือจับก้านโยกมักมีสกรูหกเหลี่ยมเล็ก ๆ ใต้ก้านที่ยึดก้านกับแกน และสกรูยึดแป้นกับบาน ให้ขันทั้งสองจุดให้แน่น ถ้าสกรูหมุนฟรีเพราะเนื้อไม้รูด ให้อุดรูด้วยเศษไม้และกาวแล้วขันใหม่

Q: แกนมือจับประตูขนาดเท่าไหร่ ใช้ร่วมกันได้ไหม
A: แกนสี่เหลี่ยมที่ใช้กันมากคือ 8 x 8 มม. ซึ่งเป็นขนาดของมือจับก้านโยกหลายรุ่นของ COLT แต่ต้องเช็คว่าตลับในบานรับแกนขนาดเดียวกัน และความยาวแกนต้องพอดีกับความหนาบาน

Q: ประตูหน้าบ้านใช้ชุดก้านบิดล็อคได้ไหม
A: ใช้ได้แต่ไม่แนะนำให้ใช้เพียงชุดเดียว เพราะชุดก้านบิดล็อคออกแบบมาสำหรับประตูภายในเป็นหลัก ประตูหน้าบ้านควรใช้ชุดมือจับประกบกับตลับมอร์ทิสล็อคที่มีลิ้นตาย หรือเสริมกลอนลิ้นตายแยกอีกชุด